مو واقعاً نفس می‌کشد؟
احتمالاً بارها شنیده‌اید که «موها باید نفس بکشند». اما آیا مو واقعاً نفس می‌کشد؟ خیر. بخشی از مو که ما می‌بینیم، یعنی ساقه مو، عمدتاً از سلول‌های کراتینه‌شده و غیرزنده تشکیل شده است. بخش زنده و فعال مو داخل پوست و در ساختاری به نام فولیکول مو قرار دارد. [1] این تفاوت ساده، نکته مهمی درباره مراقبت از مو به ما می‌گوید: مو برای سالم ماندن به «نفس کشیدن» نیاز ندارد؛ بلکه باید از آسیب‌های غیرضروری محافظت شود.
مو واقعاً نفس می‌کشد؟
آشنایی علمی با ساختار مو و راز داشتن موهای سالم
احتمالاً بارها شنیده‌اید که «موها باید نفس بکشند». اما آیا مو واقعاً نفس می‌کشد؟
خیر.
بخشی از مو که ما می‌بینیم، یعنی ساقه مو، عمدتاً از سلول‌های کراتینه‌شده و غیرزنده تشکیل شده است. بخش زنده و فعال مو داخل پوست و در ساختاری به نام فولیکول مو قرار دارد. [1]
این تفاوت ساده، نکته مهمی درباره مراقبت از مو به ما می‌گوید:
مو برای سالم ماندن به «نفس کشیدن» نیاز ندارد؛ بلکه باید از آسیب‌های غیرضروری محافظت شود.
مو از چه قسمت‌هایی تشکیل شده است؟
ساقه مو را معمولاً به سه بخش اصلی تقسیم می‌کنند:
کوتیکول؛ لایه محافظ
کوتیکول خارجی‌ترین بخش مو است و از سلول‌های مسطح و هم‌پوشان تشکیل شده است. این لایه از بخش‌های داخلی مو محافظت می‌کند و نقش مهمی در صافی، درخشندگی و اصطکاک سطح مو دارد. [1][2]
وقتی کوتیکول آسیب ببیند، سطح مو زبرتر می‌شود و ممکن است مو راحت‌تر گره بخورد، وز شود یا بشکند.
کورتکس؛ بخش اصلی ساقه مو
کورتکس بخش عمده ساقه مو را تشکیل می‌دهد و بسیاری از ویژگی‌های مکانیکی مو، از جمله استحکام و انعطاف‌پذیری، به ساختار آن مربوط است.
در این قسمت، پروتئین‌های کراتین در ساختارهای منظم سازمان یافته‌اند. پیوندهای دی‌سولفیدی نیز در استحکام ساختار کراتینی نقش دارند. [1][3]
به همین دلیل آسیب شدید به کورتکس می‌تواند باعث کاهش استحکام و افزایش شکنندگی مو شود.
مدولا؛ بخش مرکزی
مدولا در مرکز برخی تارهای مو قرار دارد، اما در همه موها به یک شکل یا حتی به‌صورت پیوسته وجود ندارد. به همین دلیل، وقتی درباره ساختار اصلی و ویژگی‌های مکانیکی مو صحبت می‌کنیم، تمرکز بیشتر روی کوتیکول و کورتکس است. [1]
کراتین چیست و چرا مهم است؟
کراتین یکی از پروتئین‌های اصلی ساختار مو است.
اما عبارت «مو از کراتین ساخته شده» نباید باعث شود تصور کنیم کراتین یک ماده ساده است. پروتئین‌های کراتینی درون کورتکس به شکل بسیار منظمی سازمان یافته‌اند و همین ساختار سلسله‌مراتبی به مو استحکام و انعطاف‌پذیری می‌دهد. [3]
به همین دلیل، فرآیندهایی که ساختار کراتین و پیوندهای آن را تحت تأثیر قرار می‌دهند، می‌توانند ویژگی‌های فیزیکی مو را تغییر دهند.
چرا دکلره و رنگ روی ساختار مو اثر می‌گذارند؟
رنگ طبیعی مو به رنگدانه‌هایی به نام ملانین مربوط است.
در فرآیند دکلره، ترکیبات اکسیدکننده باعث تغییر و کاهش رنگدانه‌های ملانین می‌شوند. اما این فرآیند فقط روی رنگدانه‌ها اثر نمی‌گذارد.
در دکلره شدید، اکسیداسیون پروتئین‌ها و آسیب به کوتیکول و کورتکس نیز ممکن است اتفاق بیفتد. مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که افزایش شدت دکلره با افزایش آسیب ساختاری و از دست رفتن بخشی از پروتئین‌های مو همراه است. [4]
به همین دلیل مو بعد از دکلره ممکن است:
-
خشک‌تر و زبرتر شود؛
-
راحت‌تر گره بخورد؛
-
درخشش خود را از دست بدهد؛
-
و در صورت آسیب شدید، شکننده شود.
برای آشنایی کامل‌تر با این فرآیند، می‌توانید مقاله «دکلره دقیقاً چه بلایی سر مو می‌آورد؟» را نیز مطالعه کنید.
چرا نوک مو بیشتر آسیب می‌بیند؟
نوک مو قدیمی‌ترین بخش ساقه است.
این قسمت ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها در معرض شست‌وشو، حرارت، برس، اصطکاک، نور خورشید و فرآیندهای شیمیایی قرار گرفته باشد.
به همین دلیل، طبیعی است که نوک مو معمولاً بیشتر از قسمت‌های نزدیک ریشه دچار خشکی، موخوره و شکستگی شود. [5]
به همین علت، کوتاه کردن مو می‌تواند با حذف قسمت‌های آسیب‌دیده، ظاهر و حالت مو را بهتر کند؛ اما سرعت رشد فولیکول را افزایش نمی‌دهد.
آیا موی براق یعنی موی سالم؟
نه لزوماً.
درخشندگی یکی از نشانه‌هایی است که ما از نظر ظاهری با سلامت مو مرتبط می‌دانیم، اما فقط یک معیار است.
محصولات مراقبت از مو می‌توانند با کاهش اصطکاک و ایجاد تغییر در سطح مو، آن را نرم‌تر و براق‌تر نشان دهند؛ بدون اینکه لزوماً تمام آسیب‌های ساختاری قبلی را از بین برده باشند.
بنابراین باید بین:
بهبود ظاهر و رفتار مو
و
بازسازی واقعی ساختار آسیب‌دیده
تفاوت قائل شویم.
پس موی سالم چه ویژگی‌هایی دارد؟
«سلامت مو» یک ویژگی واحد نیست.
یک موی سالم معمولاً:
-
سطح نسبتاً صاف و منظم دارد؛
-
بیش از حد شکننده نیست؛
-
قابلیت شانه‌پذیری مناسبی دارد؛
-
در برابر کشش و اصطکاک مقاومت قابل قبولی دارد؛
-
و ظاهر آن، از جمله درخشندگی و یکنواختی، مناسب است.
البته نوع مو، بافت طبیعی، سابقه رنگ و دکلره و شرایط محیطی همگی روی این ویژگی‌ها تأثیر دارند. [2]
چگونه از ساختار مو محافظت کنیم؟
مراقبت صحیح از مو به معنی حذف تمام محصولات شیمیایی یا حرارتی نیست؛ بلکه یعنی کنترل میزان و شدت آسیب.
چند اصل ساده می‌تواند کمک‌کننده باشد:
۱. فرآیندهای شیمیایی را بی‌دلیل تکرار نکنید.
دکلره و رنگ باید با توجه به وضعیت فعلی مو انجام شوند.
۲. حرارت را کنترل کنید.
استفاده مداوم از حرارت بالا می‌تواند به ساقه مو آسیب وارد کند.
۳. با مو ملایم رفتار کنید.
کشیدن شدید، برس زدن خشن و اصطکاک زیاد می‌تواند شکستگی را افزایش دهد.
۴. محصول را بر اساس وضعیت مو انتخاب کنید.
موی طبیعی، موی رنگ‌شده و موی دکلره‌شده نیازهای یکسانی ندارند.
۵. وعده‌های تبلیغاتی را با نگاه علمی بررسی کنید.
«ترمیم ظاهری» و «بازسازی کامل ساختار مو» دو مفهوم متفاوت هستند.
جمع‌بندی
مو ساختاری پیچیده‌تر از یک رشته ساده کراتین است.
کوتیکول از بخش‌های داخلی محافظت می‌کند، کورتکس بخش اصلی ساختاری مو را تشکیل می‌دهد و ملانین مسئول بخش مهمی از رنگ طبیعی مو است.
فرآیندهایی مانند دکلره و رنگ می‌توانند علاوه بر تغییر رنگدانه‌ها، ساختار مو را نیز تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل مراقبت از مو باید بر اساس نوع مو، سابقه شیمیایی و میزان آسیب آن انجام شود.
پس دفعه بعد که کسی گفت:
«باید بگذاری موهایت نفس بکشند.»
می‌توانید دقیق‌تر بگویید:
مو به نفس کشیدن نیاز ندارد؛ به مراقبت درست نیاز دارد.
پرسش‌های متداول
آیا مو واقعاً نفس می‌کشد؟
خیر. ساقه مو از سلول‌های کراتینه‌شده و غیرزنده تشکیل شده و مانند بافت زنده تنفس نمی‌کند.
آیا کوتاه کردن مو باعث رشد سریع‌تر آن می‌شود؟
خیر. کوتاهی ساقه، سرعت رشد فولیکول را افزایش نمی‌دهد؛ اما با حذف قسمت‌های آسیب‌دیده می‌تواند ظاهر مو را بهتر کند.
آیا دکلره به ساختار مو آسیب می‌زند؟
دکلره شدید یا تکرارشونده می‌تواند به کوتیکول و کورتکس آسیب وارد کند و استحکام مو را کاهش دهد. [4]
آیا موهای براق همیشه سالم هستند؟
خیر. درخشندگی می‌تواند تحت تأثیر محصولات مراقبتی و وضعیت سطح مو قرار بگیرد و به‌تنهایی معیار کافی برای سلامت مو نیست.
منابع علمی
-
Yang F-C, Zhang Y, Rheinstädter MC. The structure of people's hair. PeerJ. 2014;2:e619.
-
Robbins CR. Healthy Hair: What Is It? Journal of Investigative Dermatology Symposium Proceedings. 2007.
-
PMC. Keratin structure and the organization of human hair fibers.
-
Dyer JM, et al. The physical and chemical disruption of human hair after bleaching. International Journal of Cosmetic Science. 2018.
-
Bouillon C, Wilkinson J. Chronological ageing of human hair keratin fibres. International Journal of Cosmetic Science.
