چرا رنگ مو بعد از مدتی تغییر می‌کند؟
چرا رنگ مو بعد از مدتی تغییر می‌کند؟
یکی از مشکلات رایج پس از رنگ‌کردن مو، کاهش درخشندگی، تغییر تناژ و کم‌رنگ‌شدن تدریجی رنگ است. گاهی رنگ مو پس از چند بار شست‌وشو گرم‌تر، کدرتر یا متفاوت از نتیجه اولیه به نظر می‌رسد. این تغییر همیشه به معنای بی‌کیفیت‌بودن رنگ نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از فرایندهای شیمیایی و فیزیکی در آن نقش دارند.
برای درک این موضوع باید بدانیم رنگ مو چگونه در ساقه مو قرار می‌گیرد و چه عواملی باعث خروج یا تغییر رنگ‌دانه‌ها می‌شوند.
رنگ مو چگونه در ساقه مو باقی می‌ماند؟
در رنگ‌های دائمی اکسیداتیو، ترکیبات اولیه رنگ به همراه اکسیدان واکنش می‌دهند و مولکول‌های رنگی تشکیل می‌دهند. این فرایند عمدتاً در کورتکس، یعنی بخش داخلی ساقه مو، رخ می‌دهد. مولکول‌های رنگی تشکیل‌شده به‌دلیل ساختار و اندازه خود می‌توانند مدت بیشتری در مو باقی بمانند؛ به همین دلیل رنگ دائمی نسبت به بسیاری از رنگ‌های موقت دوام بیشتری دارد.
بااین‌حال، دائمی‌بودن رنگ به معنای ثابت‌ماندن همیشگی شدت و تناژ آن نیست. پژوهش‌های آزمایشگاهی نشان داده‌اند که در چرخه‌های متوالی رنگ‌کردن و شست‌وشو، بخشی از رنگ‌دانه‌ها از ساقه مو خارج می‌شوند و ساختار مو نیز ممکن است تغییر کند.
پنج علت علمی کاهش ماندگاری رنگ مو
۱. شست‌وشو و خروج تدریجی رنگ‌دانه‌ها
آب به ساقه مو نفوذ می‌کند و در فرایند شست‌وشو، بخشی از مولکول‌های رنگی می‌توانند در آب حل شوند و از مو خارج شوند. این پدیده که به آن leaching گفته می‌شود، یکی از دلایل اصلی کاهش تدریجی شدت رنگ است.
مطالعه‌ای منتشرشده در مجله Journal of Cosmetic Science در سال ۲۰۱۶، رسوب رنگ، خروج رنگ‌دانه‌ها و تغییرات ساختاری مو را طی چرخه‌های مکرر رنگ‌کردن و شامپوکردن بررسی کرده است.
بنابراین، افزایش تعداد دفعات شست‌وشو معمولاً فرصت بیشتری برای خروج رنگ‌دانه‌ها فراهم می‌کند؛ هرچند میزان این تغییر به نوع رنگ، جنس مو و فرمول محصول وابسته است.
۲. نقش شامپو و ترکیبات پاک‌کننده
شامپوها حاوی سورفکتانت‌ها هستند؛ موادی که به جداشدن چربی، آلودگی و ذرات از سطح مو کمک می‌کنند. این ترکیبات برای پاک‌کنندگی ضروری‌اند، اما فرمولاسیون آن‌ها می‌تواند بر سرعت افت رنگ نیز تأثیر بگذارد.
در یک پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۰۹، تأثیر نوع سورفکتانت، pH و نوع مو بر خروج رنگ بررسی شد. پژوهشگران همچنین نشان دادند که بعضی پلیمرهای کاتیونی اصلاح‌شده آب‌گریز می‌توانند با ایجاد یک لایه محافظ، انحلال رنگ‌دانه‌ها هنگام شست‌وشو را کاهش دهند.
این یافته توضیح می‌دهد که چرا انتخاب شامپوی مناسب موهای رنگ‌شده اهمیت دارد. البته عبارت «مخصوص موهای رنگ‌شده» به‌تنهایی تضمین‌کننده عملکرد بهتر نیست؛ فرمول واقعی محصول و نتایج آزمون‌های آن اهمیت بیشتری دارند.
۳. نور خورشید و تغییرات نوری رنگ
نور خورشید، به‌ویژه تابش فرابنفش، می‌تواند بر مولکول‌های رنگی و رنگ‌دانه‌های طبیعی مو اثر بگذارد. این فرایند که بخشی از آن با عنوان تخریب نوری یا photodegradation شناخته می‌شود، ممکن است باعث کاهش شدت رنگ یا تغییر تناژ آن شود.
میزان این اثر به ترکیب رنگ، شدت و مدت مواجهه با نور و شرایط محیطی بستگی دارد. در نتیجه، محافظت از مو در برابر تابش شدید خورشید می‌تواند یکی از اقدامات مفید برای حفظ ظاهر رنگ باشد.
۴. تخلخل و آسیب کوتیکول
کوتیکول لایه بیرونی ساقه مو است و مانند یک پوشش محافظ عمل می‌کند. دکلره، رنگ‌کردن مکرر، حرارت زیاد و برخی فرایندهای شیمیایی می‌توانند این ساختار را تغییر دهند.
وقتی مو آسیب می‌بیند، سطح آن ممکن است زبرتر شود و رفتار آن در برابر آب و مواد شیمیایی تغییر کند. در چنین شرایطی، حفظ یکنواختی رنگ و درخشندگی دشوارتر می‌شود.
البته تخلخل بیشتر به‌تنهایی نمی‌تواند میزان دقیق افت رنگ را پیش‌بینی کند؛ نوع رنگ و ساختار مو نیز در این فرایند نقش دارند.
۵. فرمول رنگ و شرایط اجرای آن
ماندگاری رنگ فقط به مراقبت‌های پس از رنگ‌کردن وابسته نیست. رنگ اولیه مو، سابقه دکلره، نوع رنگ انتخابی، تناژ موردنظر، نسبت ترکیب و زمان مکث هم بر نتیجه تأثیر می‌گذارند.
برای مثال، رنگ‌های فانتزی و برخی تناژهای روشن ممکن است نسبت به بعضی رنگ‌های تیره یا طبیعی سریع‌تر تغییر کنند. بنابراین، نباید انتظار داشت همه رنگ‌ها با یک سرعت و به یک شکل محو شوند.
چگونه ماندگاری رنگ مو را افزایش دهیم؟
شست‌وشوی متعادل: موها را متناسب با میزان چربی پوست سر و نیاز واقعی خود بشویید. لازم نیست همه افراد برنامه شست‌وشوی یکسانی داشته باشند.
انتخاب شامپوی مناسب: محصولی انتخاب کنید که برای موی رنگ‌شده مناسب باشد و بدون پاک‌کنندگی بیش‌ازحد، نیازهای پوست سر و مو را برطرف کند.
استفاده از نرم‌کننده: نرم‌کننده مناسب می‌تواند اصطکاک سطح مو را کاهش دهد و شانه‌پذیری و احساس نرمی را بهبود ببخشد. این محصولات جایگزین ترمیم کامل آسیب ساختاری نیستند، اما بخشی از مراقبت اصولی محسوب می‌شوند.
محافظت در برابر نور خورشید: در مواجهه طولانی با آفتاب از کلاه یا محصولات مراقبتی دارای محافظت نوری مناسب استفاده کنید.
کاهش حرارت مستقیم: دمای بالا و استفاده مکرر از ابزارهای حرارتی می‌توانند به کیفیت ساقه مو آسیب بزنند. کاهش دفعات استفاده و به‌کارگیری محافظ حرارتی متناسب با محصول، انتخاب‌های مفیدی هستند.
آیا ماسک مو رنگ را تثبیت می‌کند؟
ماسک مو لزوماً مانع خروج رنگ‌دانه‌ها نمی‌شود. عملکرد اصلی بسیاری از ماسک‌ها، بهبود نرمی، کاهش اصطکاک و کمک به مدیریت موهای خشک یا آسیب‌دیده است.
برخی محصولات تخصصی موهای رنگ‌شده نیز با استفاده از پلیمرها یا ترکیبات حالت‌دهنده می‌توانند به کاهش افت رنگ هنگام شست‌وشو کمک کنند. بااین‌حال، میزان اثربخشی به فرمول محصول و شرایط استفاده بستگی دارد؛ بنابراین ادعاهای مربوط به تثبیت رنگ باید بر اساس شواهد و آزمون‌های معتبر ارزیابی شوند.
جمع‌بندی
کاهش تدریجی شدت رنگ مو حاصل یک عامل واحد نیست. خروج رنگ‌دانه‌ها هنگام شست‌وشو، اثر نور خورشید، آسیب کوتیکول و ویژگی‌های فرمول رنگ می‌توانند هم‌زمان بر نتیجه اثر بگذارند.
انتخاب شامپوی مناسب، شست‌وشوی متعادل، مراقبت از ساقه مو و کاهش مواجهه با عوامل آسیب‌زا، راهکارهایی منطقی برای حفظ بهتر رنگ و درخشندگی هستند. هدف مراقبت اصولی، متوقف‌کردن کامل تغییر رنگ نیست؛ بلکه کاهش سرعت افت رنگ و حفظ کیفیت مو در طول زمان است.
منابع علمی
۱. Zhang G, McMullen RL, Kulcsar L. Investigation of hair dye deposition, hair color loss, and hair damage during multiple oxidative dyeing and shampooing cycles. Journal of Cosmetic Science, 2016; 67(1): 1–11.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27319056/
۲. Zhou Y, Foltis L, Moore DJ, Rigoletto R. Protection of oxidative hair color fading from shampoo washing by hydrophobically modified cationic polymers. Journal of Cosmetic Science, 2009; 60(2): 217–238.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19450422/
۳. Hair Cosmetics: Dyes. Dermatology and Therapy / ScienceDirect. مروری بر سازوکار رنگ‌های اکسیداتیو و شیمی رنگ مو.
https://doi.org/10.1016/j.adengl.2014.02.003
