اکسیدان چیست و چرا در رنگ مو اهمیت دارد؟
اکسیدان چیست و چرا در رنگ مو اهمیت دارد؟
اکسیدان یکی از اجزای اصلی بسیاری از رنگ موهای دائمی و مواد روشن‌کننده است. ماده فعال اصلی در بیشتر این محصولات، هیدروژن پراکسید (Hydrogen Peroxide) است؛ ترکیبی که با ایجاد واکنش‌های اکسیداسیون، هم بر رنگ‌دانه‌های طبیعی مو اثر می‌گذارد و هم به تشکیل رنگ‌دانه‌های مصنوعی کمک می‌کند.
برای درک بهتر عملکرد اکسیدان، باید بدانیم ساقه مو از سه بخش اصلی تشکیل شده است: کوتیکول در لایه بیرونی، کورتکس در بخش میانی و مرکزی و مدولا که در همه موها به یک اندازه وجود ندارد. بخش عمده رنگ‌دانه‌های طبیعی مو، یعنی ملانین، در کورتکس قرار دارد.
در رنگ‌های دائمی اکسیداتیو، ترکیبات اولیه رنگ با کمک اکسیدان واکنش می‌دهند و مولکول‌های رنگی تشکیل می‌شود. هم‌زمان، در شرایط مناسب فرمولاسیون، بخشی از ملانین طبیعی نیز اکسید می‌شود و رنگ زمینه مو روشن‌تر می‌شود. بنابراین اکسیدان فقط وسیله‌ای برای رقیق‌کردن رنگ نیست؛ یکی از عوامل مؤثر در نتیجه نهایی فرایند رنگ‌کردن مو است.
درصد اکسیدان دقیقاً چه معنایی دارد؟
درصد اکسیدان به غلظت هیدروژن پراکسید موجود در محصول اشاره دارد. در نام‌گذاری رایج محصولات حرفه‌ای، این غلظت‌ها معمولاً به صورت زیر بیان می‌شوند:
| غلظت هیدروژن پراکسید | معادل رایج ولوم |
|---|---|
| ۳ درصد | ۱۰ ولوم |
| ۶ درصد | ۲۰ ولوم |
| ۹ درصد | ۳۰ ولوم |
| ۱۲ درصد | ۴۰ ولوم |
ولوم، واحد رایج تجاری برای بیان قدرت اکسیدان است و با درصد غلظت آن ارتباط دارد. برای مثال، اکسیدان ۶ درصد معمولاً همان اکسیدان ۲۰ ولوم است.
با این حال، غلظت بالاتر به‌تنهایی نتیجه رنگ را مشخص نمی‌کند. pH محصول، نوع رنگ، مواد قلیایی، نسبت ترکیب، زمان مکث و وضعیت اولیه مو نیز در عملکرد نهایی نقش دارند.
تفاوت اکسیدان ۶، ۹ و ۱۲ درصد در عمل
۱. اکسیدان ۶ درصد؛ انتخابی متداول برای رنگ‌گذاری
اکسیدان ۶ درصد در بسیاری از فرمول‌های رنگ دائمی برای رنگ‌گذاری معمولی، تیره‌کردن مو یا پوشش موهای سفید به کار می‌رود. بسته به سیستم رنگ، می‌تواند امکان روشن‌کردن محدود رنگ طبیعی مو را نیز فراهم کند.
یکی از دلایل کاربرد گسترده این غلظت، ایجاد تعادل میان عملکرد رنگ و میزان تنش شیمیایی واردشده به مو است. البته این به معنای بی‌خطر بودن آن نیست؛ استفاده نامناسب یا تکرار فرایندهای شیمیایی همچنان می‌تواند به کوتیکول و ساختار داخلی مو آسیب برساند.
۲. اکسیدان ۹ درصد؛ برای برخی فرایندهای روشن‌کنندگی بیشتر
اکسیدان ۹ درصد معمولاً در برخی فرمول‌های رنگ دائمی و سیستم‌های روشن‌کننده استفاده می‌شود. غلظت بالاتر هیدروژن پراکسید می‌تواند ظرفیت اکسیدکنندگی بیشتری فراهم کند، اما میزان روشن‌شدن مو به کل فرمول و شرایط اجرا بستگی دارد.
برای مثال، استفاده از این اکسیدان روی موی طبیعی و سالم با استفاده از آن روی موی قبلاً دکلره‌شده یکسان نیست. موی دکلره‌شده ممکن است از قبل تخلخل و آسیب ساختاری بیشتری داشته باشد؛ بنابراین افزودن یک فرایند اکسیداتیو دیگر می‌تواند خطر خشکی، شکنندگی و شکستگی را افزایش دهد.
۳. اکسیدان ۱۲ درصد؛ غلظت بالا با نیاز به ارزیابی دقیق‌تر
اکسیدان ۱۲ درصد یا ۴۰ ولوم برای برخی فرایندهای حرفه‌ای روشن‌کردن مو طراحی شده است. با وجود ظرفیت اکسیدکنندگی بالا، این محصول برای همه رنگ‌ها، همه پایه‌های مو یا تمام روش‌های دکلره مناسب نیست.
افزایش غلظت و طولانی‌شدن زمان تماس می‌توانند تنش شیمیایی واردشده به مو را افزایش دهند. به همین دلیل، نباید تصور کرد که اکسیدان ۱۲ درصد همیشه مو را بهتر یا سریع‌تر به پایه دلخواه می‌رساند. دستورالعمل سازنده و ارزیابی تخصصی وضعیت مو باید مبنای انتخاب باشند.
چرا اکسیدان قوی‌تر همیشه بهتر نیست؟
در فرایند روشن‌کردن مو، هدف تنها اکسیدکردن ملانین نیست؛ حفظ یکپارچگی ساختار مو نیز اهمیت دارد. مواد اکسیدکننده می‌توانند علاوه بر رنگ‌دانه‌ها، بر پروتئین‌ها و اجزای ساختاری مو نیز اثر بگذارند.
کوتیکول سالم به محافظت از بخش داخلی مو کمک می‌کند. وقتی این لایه بر اثر فرایندهای شیمیایی آسیب می‌بیند، اصطکاک و زبری افزایش می‌یابد و مو ممکن است شکننده‌تر شود. پژوهش‌های آزمایشگاهی درباره فرایند دکلره نیز ارتباط میان شرایط اکسیداسیون و تغییرات ساختاری مو را بررسی کرده‌اند.
از طرف دیگر، روشن‌شدن مو به رنگ پایه، نوع ملانین، سابقه رنگ و ترکیب کامل مواد وابسته است. بنابراین انتخاب اکسیدان باید بر اساس هدف مشخص انجام شود، نه صرفاً بالاترین درصد موجود.
راهنمای انتخاب اکسیدان بر اساس هدف
| هدف رنگ‌کردن | نکته مهم |
|---|---|
| تیره‌کردن یا تغییر محدود رنگ | معمولاً غلظت پایین‌تر، در صورت تأیید سازنده، قابل بررسی است. |
| پوشش موهای سفید | نوع رنگ، درصد سفیدی و دستورالعمل محصول تعیین‌کننده‌اند. |
| روشن‌کردن موی طبیعی | پایه اولیه مو و توان روشن‌کنندگی سیستم رنگ اهمیت دارند. |
| دکلره مو | نوع پودر، وضعیت مو، غلظت مجاز و روش اجرای محصول باید با هم بررسی شوند. |
| رنگ‌کردن موی آسیب‌دیده | ارزیابی سلامت مو ضروری است و ممکن است انجام فرایند شیمیایی مجدد مناسب نباشد. |
نکات ایمنی و حرفه‌ای
-
نسبت ترکیب رنگ و اکسیدان را مطابق دستورالعمل همان محصول رعایت کنید.
-
زمان مکث را خودسرانه افزایش ندهید؛ زمان بیشتر لزوماً به معنای نتیجه بهتر نیست.
-
پیش از اجرای کامل روی موهای دارای سابقه شیمیایی، آزمون روی دسته کوچکی از مو می‌تواند به ارزیابی نتیجه و میزان تحمل مو کمک کند.
-
آزمون حساسیت پوستی را مطابق دستورالعمل سازنده انجام دهید؛ آزمون دسته مو جایگزین آزمون حساسیت نیست.
-
از تماس مواد با چشم و پوست آسیب‌دیده جلوگیری کنید و در صورت بروز سوزش شدید، درد یا واکنش غیرعادی، فرایند را متوقف و مواد را طبق دستورالعمل بشویید.
جمع‌بندی
اکسیدان‌های ۶، ۹ و ۱۲ درصد از نظر غلظت هیدروژن پراکسید و ظرفیت اکسیدکنندگی با یکدیگر تفاوت دارند؛ اما نتیجه نهایی تنها به این عدد وابسته نیست. نوع رنگ، پایه مو، سلامت ساقه و دستورالعمل سازنده در انتخاب صحیح نقش اساسی دارند.
برای دستیابی به نتیجه حرفه‌ای، اکسیدان مناسب لزوماً قوی‌ترین اکسیدان نیست؛ بلکه محصولی است که با هدف رنگ‌گذاری و شرایط واقعی مو تناسب داشته باشد.
منابع علمی
۱. Becker LC, et al. Safety Assessment of Hydrogen Peroxide as Used in Cosmetics. International Journal of Toxicology, 2024.
https://doi.org/10.1177/10915818241237790
۲. Towns A. A review of developments in industrial hair colorant actives for oxidative dyes. Coloration Technology, 2021.
https://doi.org/10.1111/cote.12545
۳. Occupational Exposures of Hairdressers and Barbers and Personal Use of Hair Colourants. International Agency for Research on Cancer / NCBI Bookshelf.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493259/
۴. Morphological properties of hair and their variation when subjected to oxidation via chemical bleaching. Fields Journal of Huddersfield Student Research, 2020.
https://doi.org/10.5920/fields.665
