چرا مو می‌شکند؟

تفاوت ریزش مو و شکستگی و مهم‌ترین عوامل آسیب به ساقه

وقتی چند تار مو روی لباس، بالش یا برس خود می‌بینیم، معمولاً اولین فکری که به ذهنمان می‌رسد این است:

«موهایم دارد می‌ریزد.»

اما همیشه این‌طور نیست. گاهی چیزی که می‌بینیم ریزش مو نیست؛ شکستن ساقه مو است. این دو پدیده از نظر ظاهری ممکن است شبیه هم باشند، اما از نظر علمی کاملاً متفاوت‌اند. ریزش واقعی مو معمولاً با جدا شدن تار مو از ناحیه فولیکول ارتباط دارد. اما در شکستگی، خود ساقه مو در نقطه‌ای از طول آن آسیب می‌بیند و می‌شکند. پس اگر می‌خواهیم از شکنندگی مو جلوگیری کنیم، اول باید بفهمیم:

چه چیزی باعث می‌شود یک تار مو بشکند؟

 

ریزش مو با شکستگی چه تفاوتی دارد؟

ساده‌ترین راه برای درک تفاوت این دو، نگاه کردن به خود تار مو است. در ریزش، تار مو از چرخه رشد خود خارج شده و از فولیکول جدا می‌شود. اما در شکستگی، ممکن است یک تار مو در وسط ساقه یا نزدیک نوک آن قطع شود. در نتیجه ممکن است متوجه شوید که:

• طول موها نامنظم شده است

• تارهای کوتاه و شکسته در میان مو دیده می‌شوند

• نوک موها دوشاخه شده‌اند

• مو هنگام شانه کردن خرد می‌شود

• اطراف سر پر از تارهای کوتاه شده است

در این شرایط، مشکل اصلی الزاماً فولیکول نیست.

ممکن است خود فیبر مو توان تحمل نیروهای واردشده را از دست داده باشد.

 

چرا یک تار مو می‌شکند؟

مو یک فیبر کراتینی پیچیده است. استحکام آن فقط به وجود کراتین وابسته نیست؛ سازمان‌یافتگی ساختار داخلی، پیوندهای شیمیایی و وضعیت کوتیکول هم در رفتار مکانیکی آن نقش دارند. [1]

وقتی مو بارها در معرض عوامل شیمیایی، حرارتی یا مکانیکی قرار می‌گیرد، این ساختار به تدریج ضعیف‌تر می‌شود. در یک نقطه مشخص، نیروی واردشده می‌تواند از توان تحمل مو بیشتر شود و  نتیجه میشود  شکستگی.

 

اولین خط دفاعی مو کجاست؟

کوتیکول.

همان‌طور که در مقاله «مو واقعاً نفس می‌کشد؟» گفتیم، کوتیکول لایه بیرونی ساقه مو است.این لایه از قسمت‌های داخلی‌تر محافظت می‌کند. اما کوتیکول دائماً در حال فرسایش است. شانه کردن، برس کشیدن، شست‌وشو، حرارت، نور خورشید و فرآیندهای شیمیایی می‌توانند به مرور ساختار آن را تغییر دهند. وقتی کوتیکول آسیب ببیند، اصطکاک سطح مو افزایش پیدا می‌کند و فیبر در برابر آسیب‌های بعدی حساس‌تر می‌شود. [2]

به همین دلیل شکستگی مو معمولاً نتیجه یک اتفاق واحد نیست. اغلب نتیجه تجمع آسیب‌ها در طول زمان است.

 

دکلره چگونه باعث شکنندگی می‌شود؟

دکلره یکی از مهم‌ترین فرآیندهای شیمیایی مؤثر بر ساختار مو است. در این فرآیند، اکسیداسیون برای کاهش رنگدانه‌های طبیعی استفاده می‌شود. اما مواد اکسیدکننده می‌توانند علاوه بر ملانین، روی اجزای پروتئینی و ساختارهای محافظ مو نیز اثر بگذارند. مطالعات نشان داده‌اند که دکلره می‌تواند باعث تغییر در کوتیکول، کاهش استحکام و افزایش آسیب‌پذیری ساقه شود. [3]

به همین دلیل هرچه مو بیشتر و شدیدتر دکلره شود، احتمال شکنندگی افزایش پیدا می‌کند.

این به معنی آن نیست که:

«هر موی دکلره‌شده حتماً می‌شکند.»

بلکه یعنی ریسک آسیب ساختاری در آن بیشتر است.

 

رنگ کردن هم می‌تواند نقش داشته باشد

رنگ کردن، به‌خصوص فرآیندهای اکسیداتیو، نیز می‌تواند روی ساختار مو اثر بگذارد. در رنگ‌های دائمی، مواد شیمیایی برای ایجاد رنگ جدید وارد ساختار ساقه می‌شوند و این فرآیند می‌تواند به مرور بر کوتیکول و ویژگی‌های مکانیکی فیبر اثر بگذارد. [4]

اگر رنگ کردن بارها روی بخش‌های قبلاً آسیب‌دیده تکرار شود، آسیب‌ها می‌توانند روی یکدیگر جمع شوند.

بنابراین یکی از اصول مهم مراقبت از مو این است:

هر بار فرآیند شیمیایی جدید را روی ساقه‌ای که قبلاً آسیب دیده، بدون توجه به وضعیت آن تکرار نکنیم.

 

حرارت چرا مو را شکننده می‌کند؟

اتو، بابلیس و سشوار از ابزارهای روزمره بسیاری از افراد هستند. اما حرارت بالا می‌تواند سطح مو را تحت تأثیر قرار دهد. مطالعات میکروسکوپی نشان داده‌اند که با افزایش دمای خشک کردن، آسیب سطحی مو نیز افزایش پیدا می‌کند. [5]

حرارت همچنین می‌تواند پیوندها و برهم‌کنش‌های ساختاری مو را تحت تأثیر قرار دهد.

مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که:

• حرارت زیاد باشد

• ابزار مدت زیادی روی یک نقطه بماند

• مو قبلاً دکلره شده باشد

• استفاده از حرارت به‌طور مکرر انجام شود

بنابراین مشکل فقط «سشوار کشیدن» نیست.

مقدار حرارت، فاصله، مدت تماس و وضعیت اولیه مو هم مهم‌اند.

 

مو وقتی خیس است شکننده‌تر می‌شود؟

مو در حالت خیس رفتار مکانیکی متفاوتی دارد. آب می‌تواند برخی پیوندهای هیدروژنی در ساختار مو را موقتاً تضعیف کند و فیبر را انعطاف‌پذیرتر کند. این تغییر با خشک شدن برگشت‌پذیر است، اما در حالت خیس، مو می‌تواند نسبت به کشش و دستکاری مکانیکی حساس‌تر باشد. [6]

به همین دلیل شانه کردن خشن موهای خیس یا کشیدن آنها می‌تواند آسیب بیشتری ایجاد کند.

این به معنی آن نیست که:

«هرگز نباید موی خیس را شانه کرد.»

بلکه بهتر است:

• مو را با فشار زیاد نکشیم

• از برس یا شانه مناسب استفاده کنیم

• گره‌ها را از پایین به بالا باز کنیم

• هنگام خشک کردن، مو را با حوله نسابیم

 

چرا شانه کردن می‌تواند باعث شکستگی شود؟

هر بار که برس یا شانه روی مو حرکت می‌کند، نیروی اصطکاکی ایجاد می‌شود. اگر کوتیکول سالم باشد، سطح مو نسبتاً روان‌تر حرکت می‌کند. اما با افزایش فرسایش سطحی، اصطکاک بیشتر می‌شود. این اصطکاک بالاتر می‌تواند هنگام شانه کردن نیروی بیشتری به ساقه وارد کند. [2]

به همین دلیل موهای آسیب‌دیده معمولاً هنگام شانه کردن بیشتر گره می‌خورند و در عین حال راحت‌تر می‌شکنند.

یک چرخه شکل می‌گیرد:

آسیب کوتیکول → افزایش اصطکاک → گره‌خوردگی بیشتر → نیروی مکانیکی بیشتر → شکستگی

 

موخوره چگونه ایجاد می‌شود؟

موخوره یا Trichoptilosis یکی از نشانه‌های فرسایش شدید ساقه است. وقتی انتهای مو ضعیف می‌شود، فیبر می‌تواند به‌صورت طولی شکافته شود. به همین دلیل انتهای مو ممکن است به شکل Y یا چند شاخه دیده شود.

نکته مهم این است:

موخوره با محصولی که فقط روی سطح مو قرار می‌گیرد، به معنای واقعی کلمه دوباره جوش نمی‌خورد.

برخی محصولات می‌توانند ظاهر نوک‌های آسیب‌دیده را موقتاً بهتر کنند و اصطکاک را کاهش دهند، اما حذف قسمت شدیداً دوشاخه‌شده معمولاً تنها راه قطعی از بین بردن همان بخش آسیب‌دیده است.

 

آیا روغن یا نرم‌کننده می‌تواند جلوی شکستگی را بگیرد؟

محصولات مراقبت از مو می‌توانند در کاهش اصطکاک، بهبود شانه‌پذیری و ایجاد پوشش روی سطح مو مؤثر باشند. مطالعات مربوط به اصطکاک مو نشان داده‌اند که برخی محصولات مراقبتی، به‌خصوص نرم‌کننده‌ها، می‌توانند با قرار گرفتن روی سطح فیبر، اصطکاک را کاهش دهند. [2]

بنابراین نقش آنها را نباید دست‌کم گرفت. اما باید میان دو مفهوم تفاوت بگذاریم:

کاهش احتمال آسیب بیشتر و بازسازی کامل بخشی از ساقه که قبلاً شکسته است.

وقتی ساقه مو کاملاً شکسته، محصول مراقبتی نمی‌تواند آن قسمت را مانند یک بافت زنده دوباره رشد دهد.

 

آیا مو با کوتاه کردن قوی‌تر می‌شود؟

خیر.

کوتاه کردن مو مستقیماً قدرت فولیکول یا سرعت رشد آن را افزایش نمی‌دهد. اما وقتی قسمت‌های شدیداً آسیب‌دیده و دوشاخه‌شده حذف می‌شوند:

• ظاهر مو بهتر می‌شود

• شکستگی انتهایی کاهش پیدا می‌کند

• شانه کردن آسان‌تر می‌شود

• ادامه شکافتن همان قسمت آسیب‌دیده متوقف می‌شود

بنابراین کوتاهی را بهتر است مدیریت آسیب بدانیم، نه درمان فولیکول.

 

پنج عامل اصلی شکستگی مو

اگر بخواهیم تمام این بحث را ساده کنیم، شکستگی مو معمولاً با پنج گروه اصلی از عوامل ارتباط دارد:

۱. آسیب شیمیایی

• دکلره

• رنگ کردن مکرر

• صاف کردن شیمیایی

• فر کردن شیمیایی

۲. آسیب حرارتی

• اتو

• بابلیس

• سشوار با حرارت زیاد

۳. آسیب مکانیکی

• برس کشیدن شدید

• شانه کردن خشن

• کشیدن مو

• بستن بسیار محکم

• اصطکاک مداوم

۴. آسیب محیطی

• نور خورشید

• آلودگی

• عوامل آب‌وهوایی

۵. فرسایش تجمعی

گاهی هیچ‌کدام از این عوامل به‌تنهایی شدید نیستند.

اما وقتی ماه‌ها و سال‌ها تکرار شوند، اثر آنها می‌تواند روی هم جمع شود.

 

چگونه از شکستگی مو جلوگیری کنیم؟

قرار نیست برای جلوگیری از شکستگی، تمام فعالیت‌های روزمره را کنار بگذاریم.

هدف، کاهش آسیب غیرضروری است.

• حرارت را کنترل کنید

از بالاترین درجه حرارت فقط به این دلیل که «سریع‌تر است» استفاده نکنید.

• مو را خشن شانه نکنید

خصوصاً زمانی که خیس است.

• فرآیندهای شیمیایی را مدیریت کنید

رنگ و دکلره را متناسب با وضعیت واقعی مو انجام دهید.

• روی ساقه آسیب‌دیده احتیاط بیشتری داشته باشید

قسمتی که قبلاً چند بار دکلره شده، با موی طبیعی یکسان نیست.

• اصطکاک را کاهش دهید

نرم‌کننده‌ها و محصولات مراقبتی مناسب می‌توانند شانه‌پذیری و اصطکاک سطح مو را بهبود دهند.

 

جمع‌بندی

مو یک فیبر بسیار مقاوم است، اما شکست‌ناپذیر نیست. دکلره، رنگ، حرارت، شانه کردن، اصطکاک و عوامل محیطی می‌توانند به مرور ساختار محافظ مو را فرسوده کنند. در ابتدا ممکن است فقط شاهد کاهش درخشندگی و افزایش زبری باشیم. با ادامه آسیب، استحکام و انعطاف‌پذیری مو می‌تواند کاهش پیدا کند. و در نهایت:

مو می‌شکند.

پس برای داشتن موی بلندتر و سالم‌تر، فقط به سرعت رشد مو فکر نکنیم. گاهی مسئله اصلی این نیست که مو چقدر سریع رشد می‌کند؛

مسئله این است که چقدر از آنچه رشد کرده، سالم باقی می‌ماند.

 

پرسش‌های متداول

آیا شکستگی مو همان ریزش مو است؟

خیر. در شکستگی، ساقه مو در طول خود قطع می‌شود؛ اما در ریزش، تار مو از فولیکول جدا می‌شود.

آیا دکلره باعث شکستن مو می‌شود؟

دکلره می‌تواند ساختار کوتیکول و کورتکس را تحت تأثیر قرار دهد و استحکام مو را کاهش دهد؛ شدت این اثر به شرایط فرآیند و وضعیت اولیه مو وابسته است. [3]

آیا موهای خیس بیشتر می‌شکنند؟

مو در حالت خیس از نظر مکانیکی رفتار متفاوتی دارد و برخی پیوندهای هیدروژنی موقتاً ضعیف می‌شوند. بنابراین کشیدن یا شانه کردن خشن موی خیس می‌تواند آسیب را افزایش دهد. [6]

آیا کوتاه کردن مو جلوی موخوره را می‌گیرد؟

کوتاه کردن بخش دوشاخه‌شده، همان قسمت آسیب‌دیده را حذف می‌کند و از ادامه شکافتن همان ساقه جلوگیری می‌کند، اما سرعت رشد مو را افزایش نمی‌دهد.

آیا نرم‌کننده جلوی شکستگی را می‌گیرد؟

نرم‌کننده‌ها می‌توانند با کاهش اصطکاک و بهبود شانه‌پذیری، احتمال آسیب مکانیکی را کاهش دهند؛ اما نمی‌توانند ساقه کاملاً شکسته را دوباره به حالت اولیه برگردانند. [2]

چرا نوک مو بیشتر می‌شکند؟

چون قدیمی‌ترین قسمت ساقه است و مدت بیشتری در معرض عوامل شیمیایی، حرارتی، مکانیکی و محیطی قرار داشته است. [7]

 

---

منابع علمی

[1] Chemical bonds and hair behaviour — A review. International Journal of Cosmetic Science. 2024.

[2] Understanding and controlling the friction of human hair. Current Opinion in Colloid & Interface Science. 2025. DOI: 10.1016/j.cis.2025.103580.

[3] Comparison of hair shaft damage after chemical treatment in Asian, White European, and African hair. British Journal of Dermatology.

[4] Mechanisms of impairment in hair and scalp induced by hair dyeing and perming and potential interventions. PMC.

[5] Hair shaft damage from heat and drying time of hair dryer. Annals of Dermatology.

[6] The biomechanics of splitting hairs. PMC. 2024.